Najbliżej położoną atrakcją turystyczną są:

 

olszyny Głazy Krasnoludków w Gorzeszowie - do rezerwatu można dojść szlakiem turystycznym ok. 3 km, bezpośrednio z drogi głównej przechodzącej przez Olszyny. Rezerwat skalny Głazy Krasnoludków, jedna z największych atrakcji przyrodniczych naszej gminy, licznie odwiedzany przez turystów, położony jest około 1,5 km na południowy zachód od Gorzeszowa, na wysokości 490-540 m n.p.m., w najbardziej na północny zachód wysuniętym fragmencie piaskowego masywu Gór Stołowych, noszącego nazwę Zawory. Rezerwat utworzony został w 1970 roku i zajmuje obszar 9,04 ha. Tym, co ściąga tu liczne rzesze ludzi szukających wrażeń w kontakcie z naturą są malownicze skałki, wysokie do około 25 m, w kształcie grzybów, baszt, wieżyc, maczug, ambon i bloków skalnych pociętych głębokimi i wąskimi szczelinami. Skałki rozrzucone są wśród boru świerkowego w pasie o długości około 1200 m i szerokości około 200m. Zostały one uformowane w ciągu milionów lat przez ciepło słońca i mróz, wodę i wiatr. Rezerwat Głazy Krasnoludków swym charakterem przypomina wyjątkowo atrakcyjne Teplickie i Adrspasskie Skalne Miasto po stronie czeskiej oraz po naszej stronie krajobraz Błędnych Skał koło Karłowa tylko w mniejszej skali.

 

tn_P1000518Na terenie rezerwatu "Głazy Krasnoludków" każdego roku, w ostatnią sobotę lipca, odbyła się przesympatyczna impreza pt; "ZLOT KRASNALI". Impreza swoją tematyką nawiązuje do tajemniczego miejsca, jakim są gorzeszowskie skałki oraz historii regionu i mimo, że skierowane są głównie dla dzieci, mają charakter całodniowych pikników rodzinnych. W programie imprezy m.in. konkurs na Najatrakcyjniejszego Krasnala, zabawy z nagrodami, wizyta komisarza Lwa (policyjnej maskotki), teatrzyki dla dzieci oraz zabawy taneczne.  

 

 

 tn_Bazylika_MniejszaOlszyny mogą być świetnym miejscem wypadowym na piesze i rowerowe wędrówki szlakami turystycznymi. W odległości zaledwie kilku kilometrów na turystów   czekają takie atrakcje jak:

 

- Krzeszów z obiektami sakralnymi 7km
- Chełmsko Śląskie z pięknym barokowym Kościołem oraz Domkami Tkaczy 1km
- Kaplica Św. Anny
- Przejście turystyczne Chełmsko Śl. – Libna
- Jazda konna
- Lubawka 7km
- Rynek w Lubawce
- Wyciąg orczykowy
- Rezerwat Kruczy Kamień
- Przejście graniczne: Lubawka-Kralovec
- Kamienna Góra 14km
- Kochanów 10 km
- Stół sędziowski
- Diabelska skała
- Wieściszowice 25km
- Kolorowe jeziorka

Gmina Lubawka

Góry Krucze – Rezerwat Geologiczno - Krajobrazowy Kruczy Kamień

Góry Krucze stanowiące zachodnią część Góry Kamiennych przebiegają nietypowo dla Sudetów albowiem rozciągają się południkowo od Kamiennej Góry do miejscowości Beckov położonej po stronie czeskiej. Kulminacją pasma jest szczyt Szeroka (842 m) po stronie polskiej oraz czeski Kralovecky Szpicak (881 m). Oddzielające Kotlinę Krzeszowską od jednego z największych obniżeń w tej części Sudetów, a mianowicie Bramy Lubawskiej są jednym z najciekawszych pasm górskich i to ze względu na walory widokowe, ciekawe formy geologiczne, jak i występowanie rzadkich gatunków flory i fauny. Swój indywidualny charakter Góry Krucze zawdzięczają również spotykanym tutaj trzem głównym grupom skał (osadowe, wylewne i metamorficzne), które w połączeniu ze znacznym różnicom wysokości na niewielkim obszarze oraz dużym nachyleniom stoków (20-30o) są dość rzadko spotykane na terenie Sudetów. Właśnie z tego względu w 1954 roku na terenie Gór Kruczych utworzony został rezerwat geologiczno – krajobrazowy „Kruczy Kamień”. Położony ok. 2 km na południe od Lubawki zajmuje powierzchnię ponad 10 ha i obejmuje ochroną przede wszystkim zbocze Kruczej Skały (681 m) z odsłoniętym urwiskiem skalnym o wysokości blisko 150 m. Zbocze stoku zasługuje na szczególną uwagę ze względu na strome
i poszarpane porfirowe skałki oraz wychodnie skalne, których wysokość dochodzi do 30 m. Głęboko wcinające się doliny w strome zbocza Gór Kruczych poprzecinane są malowniczymi strumykami, z których jeden to Miłość. Płynąc dnem niewielkiej Doliny Miłości wciętej
w porfirowe zbocza Gór Kruczych wraz ze stromymi zboczami porośniętymi lasem świerkowym oraz kwiecistą łąką tworzy prawdziwie romantyczny nastrój. Z doliną wiąże się legenda, mówiąca o synu bogatego burmistrza Lubawki, który nie mogąc poślubić córki biednego rzemieślnika, rzucił się z urwiska. Na dnie doliny kruki obsiadły padlinę
i młodzieniec spadł wprost na nie. Ptaki wznosząc się w popłochu uniosły go i przeniosły
w boczną dolinkę, w której swój los opłakiwała jego ukochana. Młoda para ślubowała sobie wieczną miłość, a dzięki wstawiennictwu szanowanego pustelnika rodzice wyrazili zgodę na ślub. Od tamtej pory miejsce nazywane jest Doliną Miłości, a źródło w niej bijące Źródłem Miłości. Z tego też względu, a także z uwagi na podobieństwo skały do kruka strome urwisko nazwane zostało Kruczą Skałą. Dzięki warstwie gleby szkieletowej obszar rezerwatu porasta roślinność zbliżona do pierwotnej, co widoczne jest w ukształtowaniu koron świerków, typowym dla świerczyn górskich. W domieszce lasu występują buki, jawory, jesiony, brzozy, modrzewie oraz dęby. Poza roślinnością typową dla Gór Kamiennych występują tutaj rośliny ciepłolubne – kserofity m.in.: rozchodnik biały i wielki, kokoryczka okółkowa, kulik zwisły, bodziszek i inne. Natomiast do gatunków ściśle chronionych tutaj występujących należą konwalia majowa, naparstnica zwyczajna oraz lilia złotogłów.



Jezioro Bukówka

Położone 2 km na zachód od Lubawki jezioro zalewowe (zaporowe) zlokalizowane jest na terenie wsi Bukówka. Powstałe w wyniku spiętrzenia wody na rzece Bóbr jest jednym
z najwyżej położonych jezior zaporowych w Polsce (535 m). Wielokrotnie modernizowana tama łącząca dwa szczyty Szczepanowskiego Grzbietu (Zadzierna 724 m i Zameczek 590 m) swój obecny kształt przyjęła w 1989 r. i do dziś spiętrza ponad 16,7 mln m3 wody tworząc jezioro o powierzchni 199 ha. Pierwotnie zbiornik pełnił funkcję zbiornika retencyjnego, wypełnianego wyłącznie w przypadku znacznego przyboru wód oraz zagrożenia powodziowego. Dziś oprócz funkcji regulujących poziom rzeki oraz retencyjnych wody pitnej, w co raz większym stopniu pełni funkcje sportowe i rekreacyjne.

Wśród wędkarzy jezior znane jest jako doskonałe miejsce do połowu wielu gatunków ryb drapieżnych, z których najbardziej pożądanymi są troć, sandacz oraz szczupak. Z tego też względu już od 10 lat na jeziorze organizowane są międzynarodowe zawody wędkarskie „Zielony Szczupak Bukówki”, w których udział biorą wędkarze z całego kraju oraz sąsiednich Czech i Niemiec. Śródgórskie położenie zbiornika sprawia, iż przez cały rok wieją tutaj dogodne wiatry do uprawiania windsurfingu oraz kitesurfingu co z roku na rok przyciąga coraz większą liczbę zwolenników tego sportu. Wokół jeziora prowadzi gęsta sieć szlaków pieszych i rowerowych, umożliwiających spacery i przejażdżki wśród malowniczych krajobrazów. Jeden ze szlaków prowadzi na szczyt Zadziorna, na którym znajduje się platforma widokowa. Z punktu można podziwiać pełną panoramę Jeziora Bukówka na tle Lasockiego Grzbietu oraz Karkonoszy z górującą Śnieżką.



Lasocki Grzbiet

Położone w otulinie Karkonoskiego Parku Narodowego pasmo górskie, będące najbardziej wysuniętą na wschód częścią Karkonoszy, łagodnie opada ku Bramie Lubawskiej. Na uwagę zasługuje ze względu na fakt, iż jest to najwyższe pasmo na tym terenie
z kulminacją na Łysocinie (1188 m). Ze szczytu rozpościera się krajobraz na Karkonosze,
a także Kotlinę Kamiennogórską oraz Bramę Lubawską wraz ze wszystkimi wzgórzami
z nich wyrastających. W pogodne dni ze szczytu można dojrzeć Góry Stołowe czy też górujący na Wałbrzychem Chełmiec, które podobnie jak Krzeszowskie Opactwo czy Jezioro Bukówka są zaledwie małymi punktami. Oprócz wyjątkowych walorów krajobrazowych Lasocki Grzbiet jest godnym uwagi dzięki wielu stanowiskom roślinności chronionej, a także strefowemu układowi roślinności, co jest charakterystyczną cechą Karkonoszy. Gęsta sieć szlaków pieszych, rowerowych, a także biegowych tras narciarskich umożliwiają dotarcie do tego wyjątkowego miejsca w niemalże każdy o sposób o każdej porze roku.

 

LUBAWKA

Miasto położone na wysokości 490-530 m n.p.m., w górnym biegu rzeki Bóbr,
o którym pierwsze wzmianki pochodzą z 1292 r. kiedy to Bolko I nadał miejscowości „Lubavia” prawa miejskie i zapisał jako uposażenie klasztoru w Krzeszowie. Ostateczny status miasta ustalił w 1340 r. Książe Bolko II, który przekazał miejscowość krzeszowskim Cystersom w całkowite władanie aż do czasu sekularyzacji w roku 1810. Miasto jeszcze jako osada oraz gród obronny było znane dzięki traktowi handlowemu, prowadzącemu na wybrzeże Bałtyku. O jego przebiegu zdecydował fakt istnienia najniższego przejścia (516 m)
w 300-kilometrowym paśmie Sudetów. Intensywna działalność zakonu w mieście i okolicy widoczna jest na każdym kroku, a to ze względu na licznie występujące obiekty sakralne. Mimo tak spokojnego włodarza tych ziem, miasta nie oszczędziły wojny i spory graniczne,
a częste przemarsze wojsk za każdym razem niosły ze sobą zniszczenia. Już w 1295 r. wyprawa Wacława II na Śląsk zaznaczyła się niepomyślnie w dziejach miasta. Rok 1426
i 1431 to przemarsz wojsk na Śląsk w trakcie wojen husyckich. Do niemalże całkowitego zniszczenia Lubawki doszło w okresie wojny 30-letniej, a na jej końcowym etapie stacjonowały tu wojska Szwedzkie, które bez skrupułów łupiły całą okolicę. Również wojny śląskie nie oszczędziły miasta, a w szczególności ostatnia gdzie podczas wycofywania się armii austriackiej zarażonej tyfusem miasto dopadła epidemia.

Jednakże wielokrotne zniszczenia miasta to nie tylko wojny, albowiem klęski żywiołowe również zapisały się niekorzystnie w historii Lubawki. Pożary oraz powodzie wiele razy pozostawiały po sobie zniszczenia, a epidemie dżumy, cholery i wielu innych chorób zabijały mieszkańców. Pamiętną była powódź zanotowana w latach 1736-37 kiedy to po ulicach miasta pływały pstrągi, a mieszkańcy upamiętnili to w herbie miasta.

Dziś na szczególną uwagę w mieście zasługują dwie budowle: ratusz oraz kościół
p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny.



Ratusz

Lubawski ratusz wznosi się w centralnej części klasycystycznego rynku
(pl. Wolności).Zbudowany w latach 1723-1726 przez Feliksa Antona Hammerschmiedta na przestrzeni wieków był wielokrotnie przebudowywany, chociażby przez pożar w 1734 r. kiedy spłonął wraz z całym miastem. Swój ostateczny wygląd przyjął w 1862 r., kiedy to kwadratową wieżę nadbudowaną w 1784 r. zwieńczono iglicowym hełmem. Noszący cechy architektury klasycystycznej z neogotycką wieżą zbudowany został na rzucie prostokąta gdzie dwie kondygnacje nakryte są 4- spadowym dachem. Portal ratusza ozdobiony jest herbem miasta, który wyraźnie nawiązuje do dawnych klęsk powodzi. W południowo zachodnim narożniku ratusza, na cokole osadzony jest kamienny posąg często spotykanego na tych terenach św. Jana Nepomucena patrona m.in. dobrej sławy. Wokół rynku rozmieszczone są kamienice, które mimo, iż utraciły już swoje cechy stylowe nadal nawiązują do epoki baroku, szczególnie widoczne poprzez zdobienia na drugiej i trzeciej kondygnacji zachodniej pierzei rynku. W tej części zachowane XVIII- wieczne kamienice posiadają podcienia ukazujące okres dawnej świetności miasta.



Kościół p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny

Stojący w miejscu pierwszej świątyni, datowanej na 1292 r. został wzniesiony
w latach 1605-1615. Mimo, iż swój gotycki charakter utracił w latach 1735-1736 kiedy to został gruntownie przebudowany, przyjmując barokowy kształt zachowany do dzisiaj nadal można dojrzeć cechy architektury z okresu gotyku dzięki oskarpowanej bryle budynku. Jest to świątynia halowa, trzynawowa, z dostawionym wydłużonym prezbiterium i półkolistą absydą. Bogato wyposażone i zdobione, barokowe wnętrze świątyni wyraźnie wskazuje na powiązanie kościoła z krzeszowskim opactwem oraz artystami tam działającymi
m.in. J. Lachela- autora ołtarzy. Na szczególną uwagę zasługuje ołtarz główny o wysokości 16,5 m, na którym umieszczone jest olejne malowidło F.A. Schefflera przedstawiające „Ucieczkę grzeszników”. Ponadto godnym podziwu jest bogato zdobione sklepienie, ambona, rzeźbione stalle oraz kilkadziesiąt obrazów. Przed kościołem na kolumnie stoi kamienna rzeźba św. Barbary pochodząca z XVIII w., a tuż obok równie interesujący budynek plebanii.



Kościół wiejski p.w. św. Krzysztofa

Niewielki kościół położony jest na obrzeżach miasta Lubawka (Podlesie) na terenie dawnej wsi Ulanowice. Niegdyś było to miejsce wypoczynkowe dla krzeszowskich cystersów co przyczyniło się do rozbudowy małego kościółka, kaplic oraz domu mieszkalnego. Z uwagi na burzliwą historię regionu do dzisiaj przetrwał jedynie kościół. Jest to budowla barokowa, orientowana wybudowana przez Marcina Urbana w latach 1685-1686, a przebudowana przez Michała Jentscha w latach 1722-1723. Skromne wnętrze świątyni wyróżnia się bogatym, barokowym ołtarzem Czternastu Wspomożycieli z XVII wieku przeniesionym tutaj
z Krzeszowa. Na szczególną uwagę zasługuje również pięknie wykonany strop kościoła
z polichromowanym belkowaniem, a także kasetonowy sufit. Kościół, który zapoczątkował
w regionie kult Czternastu Wspomożycieli (14 świętych których wstawiennictwo było szczególnie skuteczne w przypadku chorób) jest jednym z nielicznych tego typu obiektów
w Europie Środkowej.



CHEŁMSKO ŚLĄSKIE

Początki dawnego miasta, a obecnie wsi nie są dokładnie znane. Na jednym
z budynków, wzniesionym na niewielkim wzgórzu z wyraźnymi śladami fosy widnieje liczba 1214, która może wskazywać na istnienie w tym okresie obronnego grodu. Jednakże pierwsze wiarygodne źródła jako początek miasta podają rok 1289 kiedy to książę Bolko I Surowy na mocy układu z czeskim królem Wacławem II Luksemburskim włączył te ziemie do księstwa świdnicko – jaworskiego. W 1343 roku miasto było własnością krzeszowskich cystersów, którzy kupili Chełmsko Śląskie i przez blisko 5 wieków nim władali. Po doszczętnym zniszczeniu miasta przez husytów w roku 1426 rozpoczął się jego dynamiczny rozwój związany z handlem, a od XVI wieku miasto stało się ważnym ośrodkiem płóciennictwa
i sukiennictwa. Wyroby chełmskich rzemieślników trafiały na rynki europejskie, a później nawet do krajów zamorskich. Koniec XVIII wieku to okres kryzysu i stagnacji dla Chełmska Śląskiego. Dnia 23 marca 1793 roku blisko 800 głodujących tkaczy rozpętało jeden
z najgłośniejszych buntów w historii – bunt tkaczy śląskich. Protestując przeciwko wyzyskowi przez handlarzy płótnem, tkacze wypędzili z miasta oddział pruskich żołnierzy. Mimo burzliwej historii miasta niejednokrotnie powiązanej ze zniszczeniami, klęskami żywiołowymi i chorobami do dzisiaj możemy podziwiać obiekty ukazujące okresy dawnej świetności Chełmska Śląskiego.

Rynek

Mimo wielu pożarów, które doszczętnie niszczyły zabudowę rynku nie zatracił on układu urbanistycznego wywodzącego się z czasów średniowiecza. Z nieregularnego, pochylonego o kształcie trapezu rynku wybiegają cztery uliczki, z których jedna prowadzi wyłącznie do kościoła i plebani. Wokół placu zachowały się zabytkowe kamieniczki, pochodzące z XVII i XVIII wieku. Najokazalsza jest północna pierzeja rynku, składająca się
z kamienic o 2-3 kondygnacjach noszących cechy stylu barokowego i klasycystycznego oraz z podcieniami, w których niegdyś handlarze sprzedawali płótna. Jedną z najciekawszych jest kamienica oznaczona numerem 1 w zachodniej pierzei rynku. Zbudowana w 1703,
a przebudowana w 1820 roku służyła jako siedziba władz miasta. Tuż pod drzewami porastającymi rynek stoi nieczynna już studnia, a przy niej znacznych rozmiarów rzeźba św. Jana Nepomucena postawiona w 1855 r. Męczennik wywodzący się z Czech jest patronem zachowania tajemnicy spowiedzi, patronem dobrej sławy (stąd ustawianie rzeźb przy ratuszach) oraz ze względu na śmierć, jaką poniósł (zrzucenie z mostu) jest opiekunem od nieszczęść, jakie niesie ze sobą woda. Niegdyś pomnik świętego na rynku Chełmska Śląskiego był celem licznych pielgrzymek.



Kościół p.w. Świętej Rodziny

Pierwsze wzmianki o chełmskiej świątyni pochodzą już 1343 r. jednakże obecny kształt został jej nadany w latach 1670-1680. Z polecenia krzeszowskiego opata Bernarda Rosy wielu architektów i artystów zbudowało kościół, który dzisiaj jest jedną
z najpiękniejszych budowli barokowych na Śląsku. Kościół wzniesiony został na wzgórzu za południową pierzeją rynku od, której prowadzi wąska uliczka. Jest to budowla kamienna, orientowana z narożną kwadratową wieżą, która u szczytu przechodzi w ośmiobok. Mimo skromnej fasady kościół wywiera ogromne wrażenie, a to ze względu na zdobienia wnętrza. Jednonawowe wnętrze z rzędem kaplic pod emporami nakrywa bogato zdobione sklepienie kolebkowe z lunetami. Zarówno sklepienia jak i ambona pokryte są dekoracją sztukatorską, prawdopodobnie będącą dziełem włoskich artystów, działających w Krzeszowie. Na szczególną uwagę zasługują Pieta z ok. 1650 r. oraz płaskorzeźba umieszczona na zachodniej ścianie świątyni. Pochodząca z ok. 1500 r. gotycka płaskorzeźba przedstawia koronację Najświętszej Marii Panny. Prawdopodobnie jest to fragment poprzedniego kościoła Chełmska lub Krzeszowa. W wydzielonym prezbiterium na uwagę zasługuje ołtarz główny ze szczególnym wystrojem rzeźbiarskim dłuta wielu znanych polskich i włoskich artystów.

Tuż obok kościoła stoi budynek plebanii. Wzniesiony na planie kwadratu w 1575 roku został przebudowany w pierwszej połowie XVII wieku. Na uwagę zasługuje ze względu na elewację, która została ozdobiona renesansową, geometryczną dekoracją sgraffitową.



Domki Tkaczy Śląskich – „Dwunastu Apostołów”

Pochodzący z 1707 r. zespół drewnianych domków jest unikalnym przykładem architektury drewnianej. Zbudowane na zlecenie krzeszowskiego opata Dominika Geyera, sprzedano tkaczom sprowadzonym z Czech. Zgodnie z nazwą początkowo domów było 12 jednakże jeden z nich, stojący w pewnej odległości od pozostałych, o nazwie Judasz, spłonął. Domy pełniły funkcję warsztatów tkackich oraz mieszkalne właściwych rzemieślników. Położenie zespołu nie jest przypadkowe albowiem do wyrobu płótna niezbędne są odpowiednie warunki. Przepływający wartki strumień na zapleczu domów umożliwiał moczenie surowego płótna, a strome zbocze nachylone ku południowi pozwalało na jego suszenie oraz bielenie. Natomiast potrzebny do bielenia potaż był uzyskiwany z drewna bukowego, pochodzącego z pobliskich, bujnych lasów. Wyjątkowość architektury zespołu wynika z faktu, iż jest to zwarty rząd drewnianych domów z podcieniami gdzie każdy z nich wspiera się na trzech słupach. Stromy dwuspadowy dach pokryty jest gontami, a ściany połączone w narożach na jaskółczy ogon zbudowane są z belek w konstrukcji wieńcowej. Każdy z domów zbudowany jest na rzucie prostokąta o wymiarach 7,5x15 m. Mimo niewielkich rozmiarów były to niezmiernie funkcjonalne izby. Wnętrze składa się z sieni, kuchni, małego pomieszczenia gospodarczego oraz izby głównej o powierzchni ok. 40 m2, która była miejscem życia i pracy tkacza. To właśnie tutaj stały dwa krosna oraz inny sprzęt niezbędny do wyrobu płótna. Drugie piętro domu to strych, pełniący funkcję magazynu surowców oraz gotowego materiału. Do dnia dzisiejszego domy są w użyciu, a dla turystów dostępne są trzy izby. W domu nr 15 znajduje się siedziba Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju Chełmska Śląskiego „Tkacze Śląscy”. Zrekonstruowana dawna izba tkacka pozwala na zapoznanie się z historią oraz tradycją tkactwa lnu, a także na ukończenie skróconego kursu tradycyjnego tkactwa. W izbie znajduje się również punkt informacji turystycznej, w którym można zasięgnąć informacji i otrzymać materiały promocyjno – informacyjne. Inny z domów, którym również opiekuje się stowarzyszenie oferuje wystawę artystyczną wyrobów
z materiałów ekologicznych tzw. Ekomuzeum oraz wystawę produktów lokalnych Ziemi Kamiennogórskiej. Natomiast po niezwykle cennej lekcji historii możemy odpocząć
w jednym z domów, w którym znajduje się kawiarenka. To tutaj skosztujemy lokalnego wyrobu tzw. Bomby Apostołów.



„Siedmiu Braci”

Dawny zespół siedmiu domów zbudowano w 1763 roku. Podobnie jak 12 Apostołów został wzniesiony dla rzemieślników z tym, że w nich mieszkali i pracowali tkacze adamaszku sprowadzeni tutaj z Bawarii. Były to domy częściowo murowane parterowe, szczytowe, z podcieniami i wysokim dachem. Niestety w wyniku pożaru sześć z nich spłonęło. Dziś na ul. Kamiennogórskiej możemy oglądać jeden z nich pozostały
w nienaruszonym stanie.



Kaplica Świętej Anny

Idąc szlakiem niebieskim ok. 2 km na wschód od centrum Chełmska Śląskiego trafimy na kolejny obiekt kultu religijnego, wzniesionego przez cystersów. Na porośniętym lasem zboczu góry Róg możemy podziwiać kaplicę poświęconą patronce matek oraz koronkarek. Usytuowana w miejscu pierwszej, drewnianej kaplicy została wzniesiona w latach
1721 – 1722. Wielokrotnie rozbudowywana na przestrzeni lat swój ostateczny kształt przyjęła w roku 1890, kiedy to od zachodu dobudowana została wieżę wzorowaną na stylu gotyckim. Założona na planie prostokąta została zbudowana z kamienia oraz cegły. Wewnątrz jedna nawa z wydzielonym prezbiterium przykryta jest płaskim, drewnianym stropem. Kaplicę otacza 14 wolnostojących stacji Drogi Krzyżowej. Postawione w XIX wieku z czerwonej cegły, mają postać słupów zwieńczonych trójkątnym naczółkiem obramionym gzymsem. We wnękach umieszczone są polichromowane płaskorzeźby, przedstawiające sceny związane
z ukrzyżowaniem Chrystusa. Drogę do kaplicy wyznaczają barokowe kapliczki, prowadzące od kolumny św. Anny na ul. Kamiennogórskiej. Na dróżce nazwanej „Dróżką św. Anny” lub „Dróżką św. Marii” ok. 1720 roku ustawione zostały wykonane z piaskowca kapliczki, będące darem fundatora o nazwisku Bitner. Nazwisko widoczne jest na cokołach każdej
z kaplic. Z uwagi na fakt, iż figury prezentują pięć radości św. Anny droga jest również nazywana drogą pięciu radości św. Anny.



Ruiny Wapiennika - Jarkowice

Położenie pieca do wypalania wapienia w Dolinie Srebrnika nie było przypadkowe. Bogactwo złóż mineralnych, wyrobiska górnicze, a przede wszystkim bujne lasy były podstawowym warunkiem do budowy takich pieców, których powstanie datuje się na XVIII
i XIX wiek. Piec zbudowany jest z nieregularnych ciosów kamiennych na planie sześciokąta o ścianach pochylonych do środka. Trzy otwory wentylacyjne w podstawie, miały również ułatwić dostęp do paleniska w celu równomiernego rozprowadzania ognia na całej płaszczyźnie i wygarnięcia popiołów. Palone wapno było wykorzystywane w budownictwie, a także do wapnowania zakwaszonych gleb.

„Technologia wypalania wapienia we wszystkich czterech zachowanych na Ziemi Kamiennogórskiej piecach była taka sama. Wapienniki rozgrzewane były do 900-1000 °C prawdopodobnie pozyskiwanym z pobliskich lasów drewnem. Wkład ładowany był od góry za pomocą prostych, drewnianych konstrukcji. iec pracował w sposób ciągły. Otwór w górnej części szybu zasypywano na przemian warstwami kamienia wapiennego i paliwa - węgla drzewnego, torfu lub węgla kamiennego. Wsad obsuwając się w dół szybu pieca był podgrzewany spalinami ze strefy wypału, następnie węgiel ulegał zapaleniu i w strefie wypalania, gdzie temperatura dochodziła do 1200°C, kamień wapienny ulegał rozkładowi według reakcji: CaCO3 = CaO + CO2. Dwutlenek węgla - CO2, ze spalinami uchodził do atmosfery, a wapno palone ochłodzone w dolnej części pieca, było wybierane przez dolny szyb jako gotowy produkt.” (źródło: www.kwiatlnu.eu).



 

Gmina Kamienna Góra

Rezerwat geologiczno – krajobrazowy „Głazy Krasnoludków”

Położony na skraju Zaworów ok. 1,5 km na południowy – zachód od wsi Gorzeszów został utworzony w 1970 roku. Na 9 ha rezerwatu można podziwiać rzadko spotykane formy skalne wypreparowane na krawędzi płyty zbudowanej z górnokredowych piaskowców wapnistych i wapieni piaszczystych o różnej odporności. W wyniku procesów erozyjnych powstały malownicze skałki o kształcie baszt, wieżyc, maczug, grzybów, ambon itp., których wysokość dochodzi nawet do 30 m. Prowadzące, pomiędzy ciasno ustawionymi skałkami ścieżki tworzą małe lecz efektowne labirynty. Ze skałkami związana jest legenda mówiąca
o niesfornym krasnalu, który zakochał się przepięknej córce jednego z miejscowych chłopów. Oczywiście ojciec dziewczyny nie zgodził się na tak nieprzyzwoity związek. W przypływie nerwów krasnal porwał córkę i zamienił ją oraz siebie w głazy tak, aby już nikt ich nie rozdzielił. Od tamtej pory jedna ze skał swoim kształtem przypomina nietypową parę. Ciekawostką jest fakt, iż w niektórych miejscach można zobaczyć skamieliny fauny morskiej.

Do rezerwatu prowadzą szlaki piesze i rowerowe, a także droga z miejscami postojowymi. Corocznie na Głazach Krasnoludków odbywa się impreza plenerowa pn. „Zlot Krasnali”,
w której uczestniczyć mogą wszyscy bez względu na wiek.

„Diabelska Maczuga” – Gorzeszów

Jadąc główną drogą z Gorzeszowa do Krzeszowa w dolnej części wsi stoi charakterystyczna skałka. Jedna z najpopularniejszych form skalnych w Kotlinie Kamiennogórskiej wznosi się samotnie pośród łąk, a jej wysokość sięga 7,5 m. Przypominająca kształtem maczugę, zbudowana jest z górnokredowych piaskowców poddanych procesom wietrzenia. Ze skałą wiąże się legenda mówiąca o diable, który chcąc zniszczyć cysterski klasztor w Krzeszowie porwał skałę z pobliskiego Adrspachu. Nie udało się to, ponieważ świt zastał go w okolicach Gorzeszowa i uciekając przed pierwszymi promieniami słońca porzucił głaz. Na ścianie skały 1913 roku w setną rocznicę Bitwy Narodów pod Lipskiem wykuto daty 1813 – 1913.



Skalnik

Położony na terenie Rudawskiego Parku Krajobrazowego, powyżej wsi Czarnów,
w południowej części grzbietu Rudaw Janowickich szczyt o nazwie Skalnik, jest kulminacją tego pasma sięgającą 945 m wysokości. Góra posiada kształt kopulastego wzniesienia, zakończonego dwoma wierzchołkami ozdobionymi granitowymi skałkami. Niższy wierzchołek zajmuje grupa interesujących skałek, z których jedna jest najlepszym punktem widokowym w całych Rudawach. Skałka o nazwie Mała Ostra położona jest na wysokości 935 m i można na nią wejść wykutymi w skale schodami. Z umieszczonej na szczycie platformy widokowej można podziwiać panoramę Karkonoszy, Kotliny Jeleniogórskiej, Pogórza Izerskiego, Lasockiego Grzbietu, Gór Wałbrzyskich, Gór Kamiennych, Gór Kaczawskich, oraz Rudaw Janowickich z Górami Sokolimi. Na południowym zboczu góry, nie daleko poniżej szczytu rozrzucona jest interesująca formacja skalna, która ze względu na fantazyjne kształty, m.in. poszarpanej grzywy nosi nazwę „Konie Apokalipsy”.

KRZESZÓW

Duża wieś położona nad rzeką Zadrna w Kotlinie Krzeszowskiej, na wysokości 465 m n.p.m.. Kotlinę od zachodu osłaniają Góry Krucze natomiast wschodnią granicę wyznaczają Wzgórza Krzeszowskie. Początki miejscowości sięgają okresu średniowiecza kiedy to księżna Anna, wdowa po Henryku II Brodatym przekazała tereny zwane Cresovbor na rzecz opactwa benedyktynów sprowadzonych tutaj z czeskich Opatovic. Zakonnicy rozpoczęli kolonizację okolic, zakładając liczne wsie. Jednakże w 1289 roku książę świdnicko – jaworski Bolko I uznając, iż benedyktyni działają zbyt opieszale, wykupił dobra klasztorne za 280 grzywien.
W roku 1292 książę osadza w Krzeszowie sprowadzonych z Henrykowa cystersów i oddaje
w ich władanie 22 miejscowości (m.in. Lubawka, Chełmsko Śląskie, Kochanów, Gorzeszów, Okrzeszyn). Od tamtej pory aż do roku 1810 (kasacja dóbr zakonu) trwa dynamiczny rozwój regionu stymulowany przez przedsiębiorczych zakonników, a ich dobra stale się powiększają o czym może świadczyć fakt, iż klasztor, oprócz książąt, był jednym z największych posiadaczy włości na Śląsku. Burzliwy okres w historii Krzeszowa nastąpił w 1426 roku kiedy to husyci zniszczyli niemalże całą wieś, a także spalili kościół i zamordowali
70 zakonników. Przed zniszczeniem cudownego obrazu Matki Boskiej Łaskawej z ołtarza głównego zapobiegli zakonnicy, ukrywając go pod posadzką zakrystii. Obraz spędził
w ukryciu blisko 200 lat, aż do momentu odbudowy kościoła. Również czasy wojny 30-letniej nie były łaskawe dla Krzeszowa i zakonników. Ogromne straty przyniosły lata 1632 – 1633 gdy prócz zniszczeń zabudowy wsi został spalony dach kościoła i bezcenna biblioteka. Dopiero po wojnie 30-letniej nastąpiły lepsze czasy dla klasztoru i okolic. Szczególnie zasłużonymi dla ogromnego rozwoju regionu w tym okresie byli opaci Bernard Rosa
i Innocenty Fritsch. To dzięki nim powstają wybitne budowle oraz rozwój rzemiosła tkackiego, które już na stałe wpisują się w wizerunek Krzeszowa i okolic. Największy przełom w dziejach wsi oraz opactwa nastąpił w 1810 roku, gdy władze pruskie ustanawiają kasatę dóbr klasztoru i jego posiadłości, wypędzając zakonników oraz przekształcając klasztor w kościół parafialny. Ponad sto lat musiało upłynąć aby klasztor ponownie został zasiedlony przez benedyktynów. Okres II wojny światowej znów zmienił funkcję Krzeszowa i klasztoru. To w nim władze hitlerowskie utworzyły obóz dla przesiedleńców i przejściowy dla Żydów, a także składnicę ewakuowanych zbiorów muzealnych m.in. z muzeów w Berlinie i Wrocławiu. Po wojnie Krzeszów zachował charakter wsi rolniczej, a klasztor nadal był miejscem licznych wycieczek i pielgrzymek co trwa do dnia dzisiejszego.

Pocysterski Zespół Klasztorny w Krzeszowie

Kompleks klasztorny skupia najbardziej znane krzeszowskie zabytki, zaliczane do jednych z najwspanialszych pereł budownictwa barokowego w Europie. Kościół Wniebowzięcia NMP, Mauzoleum Piastów Świdnickich, kościół Św. Józefa należą do najważniejszych zabytków zespołu.

Bazylika Mniejsza- Kościół Wniebowzięcia NMP

W 1728r., w miejscu wcześniejszej świątyni gotyckiej, architekt Antoni Józef Jentschow pochodzący z pobliskiej Jeleniej Góry rozpoczął budowę Kościoła opackiego wg projektu Ferdynanda Maksymiliana Brochofa. Pierwszym zapierającym dech w piersiach elementem Kościoła opackiego, jednego z najpiękniejszych w świecie świątyń późnobarokowych, jest dwuwieżowa fasada zdobna w szereg kamiennych figur dochodzących do około 8 m. wysokości. 70-metrowe wieże widoczne z odległości kilku kilometrów zwieńczone są figurami potężnych, miedzianych aniołów, które zapewniają wspaniały widok na panoramę okolicy z tarasu na wys. 40 m. Fasadę podzielono na trzy strefy. Pierwsza- ziemska, z trzema wejściami dla wiernych. Druga- dla świętych, z posągami sześciu geniuszy symbolizujących cechy Mesjasza. Trzecia- niebiańska, gdzie króluje Trójca Święta w formie Tronu Łaski. Wnętrze świątyni otoczone jest wieńcem kaplic z obrazami Feliksa Antoniego Schefflera, Piotra Brandla, Michała Wilmanna, które wiążą się indywidualnie w kameralne tematy, poświęcone poszczególnym świętym. Na ścianach
i sklepieniu kościoła znajdziemy freski Jerzego Wilhelma Neunhertza tematycznie związane
z Biblią i życiem św. Bernarda z Clairvaux. Na pozostałych malowidłach ściennych przedstawione zostały dzieje cystersów oraz legendarne wymordowanie krzeszowskich zakonników przez husytów. Iluzjonistyczną kopułę zdobią zaś sceny Wniebowzięcia Maryi Panny. Atrakcję kościoła Matki Boskiej Łaskawej stanowią również organy Michaela Englera, jedne z najstarszych i najlepiej zachowanych instrumentów zabytkowych na Śląsku. Tuż nad nimi widnieje napis Admirabilis (najbardziej godny podziwu) i do niego nawiązują dekoracje rzeźbiarskie dłuta Antoniego Dorasila (Dorazila). W centrum, w promienistej aureoli, znajduje się Ten, któremu należy się podziw- Jezus- ukazany jako tronujące dziecko adorowane przez Marię, Józefa i całą anielską orkiestrę grającą Panu na trąbach, harfach
i cytrach. 18 kwietnia 1998r. Papież Jan Paweł II wyniósł Kościół Wniebowzięcia NMP do godności Bazyliki Mniejszej, który tym sposobem stał się jednym
z uprzywilejowanych w Diecezji Legnickiej. Można w nim uzyskać odpust zupełny oraz, za pośrednictwem Matki Bożej, wypraszać łaski dla całego świata.





Mauzoleum Piastów Świdnickich

Dobudowana do wschodniej partii kościoła opackiego Kaplica Piastów, jako miejsce spoczynku fundatorów Krzeszowa, jest najbardziej reprezentacyjnym obiektem tej dawnej fundacji książęcej. Charakterystyczne wnętrze Mauzoleum łączą dwie kopuły ozdobione bogatymi freskami przedstawiającymi dzieje fundacji oraz opactwa krzeszowskiego. Mauzoleum pokrywają zabytki sztuki sakralnej, rzeźbiarskiej oraz malowniczej. Wnętrze grobowca podzielone jest na dwie części. Zachodnią część kaplicy zajmują sarkofagi, natomiast we wschodniej części umieszczono trzy ołtarze poświęcone świętym patronom.
W centralnym miejscu, udekorowanym urnami, znajduje się sarkofag wykonany z marmuru, w którym we wspólnej miedzianej trumnie spoczywają doczesne szczątki Bolka I, jego syna Bernarda i wnuka Bolka II. W całej dekoracji wnętrza na szczególną uwagę zasługuje sześć dużych białych figur stiukowych rozmieszczonych symetrycznie na tle kolumn, które są personifikacją znikomości życia ludzkiego i wieczności.

 

 

Kościół Św. Józefa

Został wybudowany najwcześniej z zespołu barokowej architektury Krzeszowa, na miejscu dawnego gotyckiego kościoła parafialnego św. Andrzeja. Związany jest
z rozpowszechniającym się kultem św. Józefa i Świętej Rodziny. Malowidła ścienne
w kościele są dziełem światowej sławy reprezentanta śląskiego baroku, wzorującego się na twórczości Rembrandta- Michała Wilmanna. W 50 odrębnych, lecz stanowiących ciągłość tematyczną kompozycjach artysta przedstawił życie świętego Józefa. Powierzchnię sklepień
i prezbiterium wypełnia duża kompozycja Gloria Caelestis z grupą Świętej Trójcy,
z siedmioma archaniołami, z chórem i orkiestrą anielską oraz z uskrzydlonymi personifikacjami Czterech Stron Świata. Natomiast na ścianach prezbiterium przedstawiono panoramicznie wielką scenę Pokłonu Trzech Króli. Wzdłuż lewej i prawej strony umieszczonych zostało siedem radości oraz siedem smutków św. Józefa. Z tym kościołem związane jest „Bractwo św. Józefa”, założone w 1669 r. przez opata Bernarda Rosę.

Do pozostałych zabytków Pocysterskiego Zespołu Klasztornego należą: klasztor
z ogrodem, dom gościnny (Dom Opata), kalwaria z 32 stacjami oraz pałac na wodzie tzw. „Betlejem”.



Klasztor z ogrodem

Usytuowany po południowej stronie kościoła opackiego budynek pochodzący z II poł. XVIII w., wzniesiony został na planie litery „T”. Mówi się, że ta wielka pięcioskrzydłowa budowla pochodzi z trzech różnych okresów, ponieważ jego budowa była prowadzona etapowo, a założenia budowlane nigdy nie zostały doprowadzone do końca. Największe skrzydło południowe mieści w sobie refektarz letni i zimowy, kuchnię konwentu, bibliotekę oraz cele. Ze średniowiecznego klasztoru zachował się jedynie fragment skrzydła wschodniego, natomiast po zburzeniu w 1873 r. zachodniego skrzydła nigdy go nie odbudowano. Wnętrze wykazuje powściągliwość w stosowaniu detalu, jakoby przypominając surowość reguły cysterskiej. W takim stanie klasztor przetrwał do dnia dzisiejszego.

 

Dom gościnny (Dom Opata)

Został wzniesiony ok. roku 1735. Jego budowę rozpoczęto
w trakcie prac budowlanych przy kościele klasztornym Wniebowzięcia NMP. Jest to budowla na rzucie kwadratu o trzech kondygnacjach. Zaakcentowane skośnie płytkie ryzality upodabniają ją do barokowych założeń pałacowych. Wnętrze natomiast zostało przystosowane do funkcji domu gościnnego z charakterystyczną klatką schodową, z której możemy wejść do 12 obszernych pokoi, po cztery na każdą kondygnację. Obecnie budynek wyremontowano i pełni on role plebanii.



Kalwaria Krzeszowska

Zespół barokowych kaplic rozpoczynający i kończący się w zespole klasztornym, utworzony z 32 stacji rozproszonych na płaskim terenie, wśród lasów, pól i na przyklasztornym cmentarzu. Jest drugim tego typu obiektem w Sudetach po Kalwarii Wambierzyckiej. Pomysł jej budowy narodził się w wyniku pielgrzymki opata Bernarda Rosy do Rzymu w 1661 r. Pierwsze kaplice były zbudowane z drewna, lub w konstrukcji szkieletowej, ozdobione freskami Marcina Leistritza z obrazami Michała Willmanna i jego uczniów, rzeźbami Jerzego Schrottera i ołtarzami Stefana Kose i Jana Hoffmana. W latach 1703-1712 stare, drewniane kapliczki zastąpiono murowanymi, ufundowanymi przez kolejnego opata krzeszowskiego Daniela Geyera. Wtedy również wytyczono obecny przebieg Drogi Krzyżowej.



Betlejem

Drewniany, letni domek opatów krzeszowskich służący im za miejsce medytacyjne, wybudowany został na planie ośmioboku, na palach pośrodku pobliskiego stawu. Wnętrze pałacu opackiego podzielone zostało na dwie części. W pierwszym poziomie możemy podziwiać olejne obrazy o tematyce wodnej, nawiązujące do Starego Testamentu powstałe
w II połowie XVII wieku. Ich twórcami są prawdopodobnie pomocnicy i uczniowie Michała Willmanna. Na ścianach dachu umieszczony został cykl obrazów olejnych na płótnie
o nietypowym kształcie, ujętych w obramowania zwieńczone muszlą ozdobioną ornamentem roślinnym. Cykl ten jest ilustracją najważniejszych wydarzeń z życia króla Dawida. Najwyższą część pawilonu ozdobiono, wykonanymi w formie medalionów, portretami najdzielniejszych rycerzy tegoż króla- Joaba, Josobeama, Abisera, Benajasza, Elchanana, Eleazara, Asaela, Szammola.

RASZÓW

Dawna własność rycerska (XIII w.) położona jest w dolinie Bystrka, u podnóża Rudaw Janowickich. Typowa wieś łańcuchowa od początku XVI w. należała do Schaffgotschów, którzy mieli tutaj jedną ze swych rodowych siedzib. Przez malowniczą wieś idą szlaki turystyczne i rowerowe prowadzące m.in. na Kolorowe Jeziorka oraz góry otaczające wieś. Kamienne zabytki średniowiecznego prawa (kapliczki, pokutne krzyże przydrożne, kolumny maryjne oraz figury Jana Nepomucena) są charakterystycznym elementem raszowskiego krajobrazu.

Mauzoleum rodziny von Schaffgotschów

Renesansowa kaplica grobowa mieszcząca się w późnogotyckim kościele Niepokalanego Poczęcia NMP (pierwotnie parafialny św. Piotra i Pawła) jest największą atrakcją turystyczną wsi. W centrum kaplicy zbudowanej w 1527 r. znajduje się najcenniejszy na tym terenie zespół renesansowej i manierystycznej rzeźby nagrobnej- dwa tumbowe, podwójne nagrobki Hansa I Schaffgotscha i jego żony Salomei oraz Hansa II Schaffgotscha
i jego żony Margarethy. Bogato zdobione sarkofagi nakryte są piaskowcowymi płytami przedstawiającymi rzeźby zmarłych. Na ścianach wnętrza kaplicy znajduje się 13 epitafiów
i nagrobek z płaskorzeźbą rycerza w zbroi, pochodzące z XVI i XVII w.



KOCHANÓW

Atrakcyjnie położona u stóp Zaworów wieś łańcuchowa założona w XIII w. związana jest od wieków z Cystersami. Została podarowana zakonnikom z pobliskiego Krzeszowa, którzy zarządzali małą miejscowością do czasu kasacji opactwa w 1810 r. Mimo, że przez Kochanów współcześnie nie przebiega żaden ważny szlak turystyczny, to warto zwrócić uwagę na zespół dworski zbudowany na przełomie XVIII-XIX, czy kościół filialny św. Mateusza z 1638 r. Otoczony murem, ładny barokowy kościółek pod lasem w górze wsi zachwyca barokowo-rokokowym wyposażeniem. Przez Kochanów atrakcyjnie położony
u podnóża północno- zachodniej części Zaworów przebiega zielony szlak turystyczny
z Krzeszowa do Mieroszowa.

Kamienny stół sędziowski

Unikatowego na skalę europejską średniowieczny zestaw kamiennych mebli sądowych składa się ze stołu wykonanego z piaskowca, wokół którego ustawionych jest 8 niewielkich siedzisk. Przed wiekami właśnie przy tym stole, podczas publicznych rozpraw, zapadały prawomocne wyroki sądowe. Jest to jedyny na Dolnym Śląsku taki pomnik średniowiecznego prawa zachowany wraz z siedzeniami.

 

LESZCZYNIEC
Ta wieś malowniczo położona w zakolu Świdnika (lewego dopływu Bobru), na granicy Rudaw Janowickich i Wzgórz Bramy Lubawskiej powstała w połowie XIV w.
i zaliczana jest to tzw. starych osad. Zgodnie ze wzmianką z 1349 r. opat Mikołaj
z Krzeszowa kupił ją od Apaczki, syna Buessona z Władrowa. Aż do początku XVII w. należała do krzeszowskich cystersów. Następnie jej właścicielami i zarówno zarządcami stała się rodzina von Schaffgotschów. Do początków XX w. miejscowość podzielona była na dwie części (dolną i górną) znajdujące się w różnych rękach. Położony głęboko w górach Leszczyniec przed wojną był miejscowością turystyczną, obecnie jest wsią rolniczo- przemysłowo- letniskową. Leszczyniec stanowi dobrą bazę wyjściową do zwiedzania licznych, pobliskich atrakcji.

Parafialny kościół pw. św. Bartłomieja

To okazała salowa budowla będąca dawnym kościołem ewangelickim pochodzącym
z II poł. XVIII w. Zbudowany został na rzucie prostokąta z czworokątną wieżą od zachodu zwieńczoną hełmem z prześwitem. Nietrudno dojrzeć w nim zarys ewangelickiego Domu Bożego- bez podziału na nawy, wysokimi oknami i z dużą salą otoczoną emporami. Wyposażenie wnętrza stanowią w większości barokowe elementy (ołtarze, rzeźby, obrazy, ambona). Pochodzą one częściowo z pierwotnego, XVI-wiecznego katolickiego kościółka
św. Bartłomieja, który zaniedbany po wojnie pełni dziś rolę kaplicy cmentarnej (1593 r.).

Obok kościoła znajduje się cmentarz otoczony kamiennym murem. W sąsiedztwie umiejscowiona jest okazała plebania (nr 104) z piętrem o konstrukcji szachulcowej, nakryta dachem mansardowym pochodząca z XIX w. Kolejnym zabytkiem Leszczyńca jest, odrestaurowany przez prywatnych właścicieli, XIX- wieczny piec wapienny.

 

 

Gmina Marciszów

 

Gmina wiejska Marciszów (jedna z mniejszych gmin powiatu kamiennogórskiego), położona jest w południowo- wschodniej części byłego województwa jeleniogórskiego
(1975-1998). Mimo tego, iż zewsząd otoczona jest górami (Sudety Zachodnie i Środkowe, po części Przedgórze Sudeckie), gmina ma charakter rolniczy. Charakterystycznym elementem atrakcyjnego środowiska przyrodniczego jest występowanie długich grzbietów, o stromych zboczach, wznoszących się od 650 do 680 m n.p.m.. Lokalizacja obszaru gminy w Dorzeczu Bobru oraz bliskie położenie Rudawskiego Parku Krajobrazowego wraz z licznymi szlakami o znaczeniu międzynarodowym i krajowym, przebiegających przez teren gminy, sprzyjają rozwojowi różnych form turystyki m.in. turystyki krajoznawczej, kwalifikacyjnej, wypoczynkowej, pobytowej oraz wypoczynku grupowego. Ponadto położenie miejscowości stwarza dogodne warunki do uprawiania sportów zimowych (narciarstwo zjazdowe), sportów lotniarskich oraz sportów obronnych.

 

Kolorowe Jeziorka

To trzy niewielkie stawy położone u podnóża Wielkiej Kopy na różnych wysokościach, powstałe w miejscu wyrobisk dawnych niemieckich kopalni pirytu, w których wydobywany był minerał żelaza od XVIII do XX wieku. W pokopalnianych wykopach, będących niewątpliwie jednym z piękniejszych zakątków Rudawskiego Parku Krajobrazowego, ze względu na skład chemiczny dna, zebrana woda przybiera kolory purpury, błękitu (niektórzy określają ten kolor jako szmaragdowy) oraz zieleni. Ostatnie jeziorko czasami nazywanie jest stawem, ponieważ zanika okresowo w suche lata. Na terenie Kolorowych Jeziorek powstała ścieżka dydaktyczna „Zielonym szlakiem przez Kolorowe Jeziorka”, dostarczająca odwiedzającym to miejsce turystom cennych informacji dotyczących jeziorek oraz sztolni wykutych w skałach otaczających Ciechanowice. Przez teren przyległy do jeziorek biegnie zielony szlak turystyczny z Wieściszowic na Wielką Kopę oraz niebiesko znakowana trasa rowerowa.

Przełęcz Rędzińska

Przełęcz górska jest malowniczo położona na wysokości 727 m n.p.m. w Rudawskim Parku Krajobrazowym. Oddziela od siebie masyw Dziczej Góry z północnego zachodu
i Wielkiej Kopy z północnego wschodu. Przełęcz stanowi rozległe, głęboko wcięte obniżenie, o stromych zboczach i nieco łagodniejszych podejściach, wcinające się między wzniesienia Rudaw Janowickich. Dolną część południowego podejścia przełęczy oraz zachodnie skrzydło porastają niewielkie obszarowo lasy. Obszar w otoczeniu przełęczy zajmują pola uprawne, nieużytki i łąki górskie. Przełęcz stanowi punkt widokowy, z którego roztacza się panorama okolicznych gór. Przez przełęcz prowadzi żółty szlak turystyczny prowadzący z Janowic Wielkich do Kamiennej Góry, przez Wielką Kopę. Ciekawostką Przełęczy Rędzińskiej jest kamienny krzyż pokutny z wyrytym toporem przewieziony kilka lat temu z Krzyżowej Hali, który do 1997 roku stał pod przełęczą.





MARCISZÓW

Będący jedną z największych wsi w Kotlinie Kamiennogórskiej posiada długą, ale słabo udokumentowaną historię. Wzmianki sugerują, że powstanie miejscowości przypada na II poł. XIV w., jako wsi prywatnej stanowiącej własność rycerską. Przez cały XV w. Marciszów był własnością śląskiego rodu rycerskiego von Zedlitzów. Przez kolejne stulecia wieś przejmowana była przez rody zamieszkałe w okolicy. Znaczący rozwój Marciszowa nastąpił w XIX w., stając się tym samym jedną z najlepiej funkcjonujących wsi w regionie.
W 1867 r. przeprowadzono przez Marciszów linię łączącą Wałbrzych z Jelenią Górą i zbudowano stację kolejową, co skutkowało dalszym rozkwitem wsi, szczególnie jednej z jej czterech części- Marciszowa Dolnego. Kolejna inwestycją, przyśpieszającą rozbudowę, było przeprowadzenie w 1895 r. linii do Złotoryi, a następnie do Legnicy. Tym sposobem miejscowość położona nad Bobrem stała się jednym z większych węzłów kolejowych po stronie Sudetów Zachodnich. Okres międzywojenny był dla Marciszowa czasem słabszego rozwoju, jednak atrakcyjność położenia wsi (w bliskim sąsiedztwie Wałbrzycha i Jeleniej Góry) przyczyniła się do dalszego istnienia i funkcjonowania tej dużej gospody, opartej głównie na przemyśle. W 1944 roku hitlerowcy założyli przy miejscowych zakładach włókienniczych obóz pracy- filię Gross Rosen, w którym więziono kobiety zmuszane do niewolniczej pracy. Do reformy administracyjnej (początek tal 50- tych) Marciszów był siedzibą gminy, następnie, do 1973 r., uznany został za siedzibę gromady. Po tym roku ponownie stał się siedzibą gminy. Posiadający walory turystyczne Marciszów mimo tego, że nigdy nie nabrał cech letniska, stanowi dogodny punkt wyjścia dla wycieczek w Rudawy Janowickie, Góry Kaczawskie i Wałbrzyskie.

 

Kościół św. Katarzyny

Jest najcenniejszym gotyckim zabytkiem pochodzącym z 1378 r. Ten należący do architektury tyrolskiej budynek sakralny to orientowana budowla zbudowana na rzucie prostokąta z wydzielonym prezbiterium przekrytym sklepieniem krzyżowo- żebrowym. Hełm iglicowy zwieńcza drewnianą nadbudowę wieży, natomiast dwie dolne kondygnacje są murowane. W kościelne ścianany wbudowanych zostało kilkanaście renesansowych płyt nagrobnych, wśród których stoi tu, pochodzących z lat 1573-1580, 10 nagrobków znanego śląskiego rodu von Zedlitz. Na cmentarzu otaczającym kościół zachowały się stare
XIX-wieczne nagrobki.

Pałac w Ciechanowicach

Pierwotny renesansowy zamek otoczony fosą w początkach XVIII w. gruntownie przebudowano. W 1846 r. został ponownie przebudowany przez Fryderyka Bernarda von Pritzwitza oraz poszerzony, o zgodnie z panującą wówczas modą, założony na planie trójkąta park krajobrazowy. Pałac jest budowlą jednopiętrową o siedmioosiowej fasadzie głównej ozdobionej filami kompozytowymi. Z I poł. XVIII w. zachowała się oszklona weranda znajdująca się w południowo- zachodniej części, portal ozdobny wspierający balkon oraz okna w obramowaniach z piaskowca. Na zewnątrz ocalały boczne czteroosiowe elewacje oraz część tylna z narożnymi, płaskimi lizenami. Wnętrze pałacu zdobią dobrze zachowane stiukowe sklepienia, plafony fasetowe, boazerie. Z czasów świetności budynku możemy dziś podziwiać kilka cokołów, na których umieszczony był mur kamienny otaczający park, ciekawą roślinność (szczególnie drzewa) oraz aleję, dawniej biegnącą wałem fosy. Po II wojnie światowej w pałacu mieścił się sierociniec, obecnie jest siedzibą szkoły podstawowej.

 

 

Gmina Mieroszów

Gmina Mieroszów położona jest w Powiecie Wałbrzyskim, w południowej części województwa dolnośląskiego, co przekłada się na dogodne połączenie komunikacyjne
z Wrocławiem i Pragą. Ponadto przygraniczna lokalizacja (od południa sąsiaduje z Republiką Czeską- gminy: Aderspach, Teplice i Mezimesti) pozwoliła na otwarcie trzech przejść granicznych: drogowego Golińsk - Starostin, kolejowego Mieroszów - Mezimesti oraz turystycznego Łączna – Zdonov. Znaczna część miejscowości wchodzących w skład gminy usytuowanych jest na obszarze górskim, w Sudetach Środkowych, u podnóża Gór Kamiennych, Wyżyny Unisławskiej, Obniżenia Mieroszowskiego i Gór Stołowych (Zaworów). Na terenie gminy zostały utworzone dwa obszary krajobrazu chronionego- Góry Kamienne, pasmo Lesistej, okolice Sokołowca oraz pasmo Gór Stołowych na granicy polsko-czeskiej. Charakterystycznym elementem krajobrazu Gminy Mieroszów, sprzyjającym rozwojowi turystyki i rekreacji, są wysokie wzniesienia, odpowiednie do uprawiania paraglaiding - u. Takie ukształtowanie terenu dodatkowo umożliwia aktywne spędzanie czasu wolnego, m.in. uprawiając sporty zimowe, lotnictwo, turystykę pieszą, rowerową oraz konną.

 

Szczeliny wiatrowe

Szczeliny skalne w Paśmie Lesistej Wielkiej, stanowiące już od XIX wieku atrakcję turystyczną tej części Sudetów, od 1965 roku są chronione jako pomnik przyrody. Geneza powstania Szczelin Wiatrowych wiąże się ze zróżnicowaną budową skał znajdujących się na tym terenie (miękkie iłowce i mułowce), które będąc mało odpornymi na zjawiska pogodowe intensywnie przyczyniły się do pękania głazów położonych wyżej i tym samym powstania osuwisk. Jednym z najlepiej widocznych osuwisk jest osuwisko powstałe na północno-wschodnim zboczu, znajdujące się na żółtym szlaku obok źródełka. Największą szczeliną położoną w samym masywie Lesistej Wielkiej jest zagłębienie o 0,5 m szerokości, do 3 m długości oraz około 2 m głębokości. Ten niemal płaski, niezasypany i ciągle „żywy” dół usytuowany pod górna częścią zbocza jest jedynym obniżeniem nieporośniętym gęstą szatą roślinną. Ciekawym zjawiskiem występującym w szczelinach wiatrowych jest dwufazowa cyrkulacja powietrza, tzw. „wdech i wydech”. Wdech występuje w ciepłej porze roku, rozpoczyna się przeważnie w kwietniu i trwa do końca września. Zimą przy mroźnej i suchej pogodzie wszystkie szczeliny tworzą obszar ciepła. Wydobywająca się z nich para wodna wytapia śnieg zalegający w pobliżu obniżeń. Wilgotne, ogrzane powietrze ulatnia się
w chłodnej części roku (od października do marca)- wydech.

 

Czartowskie Skały

Jedna z najbardziej charakterystycznych i rozpoznawanych grup skalnych usytuowanych w centralnej części Parku Krajobrazowego Chełmy, na Pogórzu Kaczawskim. Czartowskie Skały mimo tego, że wznoszą się prawie pionowo i rozdzielane wąskie, strome wąwozy, są ubogo wyrzeźbione. Szary i czerwony piaskowiec z którego powstały nie wykazuje szczelin. W ich skład wchodzą, schowane częściowo w lesie, trzy duże powulkaniczne formacje znajdujące się po północnej stronie drogi z Mieroszowa do Chełmska Śląskiego. Najsłynniejszym ze skał jest wznoszące się 463 m n.p.m. wzniesienie
o dość stromych zboczach, przypominające kształtem lekko skrzywiony stożek. Podcięty
z dwóch stron wyrobiskami nieczynnych kamieniołomów jest wyśmienitym punktem widokowym na rozciągającą się panoramę Gór Kaczawskich. Ze względu na występowanie roślin chronionych (dziewięćsił bezłodygowy, storczyk męski, wawrzynek wilczełyko)
od 1991 roku został uznany za pomnik przyrody nieożywionej i objęty jest ochroną prawną.

 

Czerwone Skały

Urwisko z porfirowych skał ciągnące się na wysokości 860-890 m n.p.m. położone jest na północno-zachodnim zboczu Suchawy (Góry Suche) na terenie Parku Krajobrazowego Sudetów Wałbrzyskich. Przyjmuje się, że porfirowe formy skalne ukryte w lesie świerkowo- bukowym powstały niegdyś w wyniku osuwiska, a ich nazwa pochodzi od koloru skał jakie tworzą urwisko. Wśród skałek wyglądem przypominających turnie lub piargi wznosi się najwyższa skała- Wielka Baszta- o 33 m wysokości z podnóżem leżącym 820 m n.p.m. W miarę posuwania się na zachód skałki stają się bardziej okazałe. W kilku miejscach tworzą bardzo dobre punkty widokowe Karkonoszy. Niegdyś do Czerwonych Skał można było dojść niebieskim szlakiem pieszym biegnącym z Sokołowska do schroniska Andrzejówka. Obecnie, ze względu na powiększanie się osuwiska, szlak poprowadzono wyżej skąd mamy jeszcze lepszy widok na Sudety Środkowe.

 

Park sanatoryjny w Sokołowsku

Założony w 1852 roku przez doktora Brehmera park obecnie jest najlepiej zachowanym i jednocześnie jedynym zabytkowym, zajmującym wraz z budynkami sanatoryjnymi powierzchnię 12 ha. Kompozycja parku oparta jest na zasadzie maksymalnego wykorzystania naturalnego ukształtowania terenu, dlatego przy południowo-zachodniej stronie park łączy się z dużym kompleksem lasów świerkowych porastających Góry Kamienne. Dodatkowo naturalne potoki górskie wchodzą w skład układu wodnego, zajmującego powierzchnię 0.3 ha. Rozległy kompleks poprzecinany jest pieszymi ścieżkami niewielkimi stawami, grotą oraz jaskinią. Dla uatrakcyjnienia terenu w południowo- wschodniej części parku wybudowano sztuczną grotę nazwaną imieniem pomysłodawcy parku. Spacerując po parku można podziwiać pozostałości po dawnych zabudowaniach m.in. samotni Gertrudy, posągu Eskulapa, obelisku z kamieniem pamiątkowym, pawilonach oraz tarasach na ławki. Wszystkie drogi spacerowe zachowały swój pierwotny charakter.

 

MIEROSZÓW

Pierwsze wzmianki historyczne początek osadnictwa w Obniżeniu Mieroszowskim wiążą z czeskim zakonem benedyktynów z Broumova. Notatki opisujące rozwój niewielkiej osady targowej u stóp wybudowanego w 1280 r. przez Bolka I Surowego zamku pochodzą
z 1285 r. Rok nadania praw miejskich miejscowości nad rzeką Ścinawką jest kwestią sporną. Jednak umownie przyjętą datą jest 1326r., kiedy to Mieroszów został włączony w granice księstwa świdnicko- jaworskiego. W 1427 r., wówczas jako jeszcze drewniane miasto, padł ofiarą najazdu husytów. Ludność miasta żyjąca w tamtym okresie zajmowała się miedzy innymi tkactwem, rolnictwem, rzemiosłem i handlem. Jednak warunki życia mieszkańców były trudne do tego stopnia, że 1527 r. wybuchł na tych terenach bunt chłopów. Od połowy XVII w. znany był przede wszystkim z produkcji papieru i wyrobów lnianych. W trakcie wojen śląskich uległo zniszczeniu oraz straciło na znaczeniu handlowym, powodując upadek gospodarczy całego regionu aż do połowy XIX w. W czasie II wojny światowej
w Mieroszowie hitlerowcy założyli filie obozu koncentracyjnego Gross Rosen- Komando Friedland, w której przetrzymywani więźniowie zmuszani byli do pracy w przemyśle produkującym na potrzeby wojny. Lata 90- te ponownie, dla Mieroszowa, zaznaczyły się głębokim kryzysem , którego przyczyną była likwidacja miejscowego przemysłu i dość duży stopień ludzi bezrobotnych. Jednak strategiczne położenie Mieroszowa na skrzyżowaniu szlaków handlowych od końca XX wieku zwielokrotniło ruch turystyczny na tych terenach. Mieroszów zachował pierwotny układ urbanistyczny i wraz z zabytkami stanowi jedno
z atrakcyjniejszych miejsc gminy. Do najbardziej znanych obiektów, wpisanych w rejestr zabytków architektury i budownictwa, możemy zaliczyć mieroszowski rynek o klasycznej zabudowie wraz z zespołem okazałych kamienic, z których niewątpliwie wyróżnia się wybudowana w 1734 r. kamienica nr 27. Wyjątkowość budowli pochodzącej z baroku podkreślają palistrady typu korynckiego oraz znajdujące się na dachu i gzymsach rzeźby kamienne.

Kościół św. Michała Archanioła

Pierwotnie wzniesiony w 1356 r., zniszczony został w czasie najazdu husytów. Odbudowano go dopiero w I połowie XV w. Kolejne stulecia przemijały pod znakiem remontów. Najpierw w 1601 r. był przebudowany, następnie w latach 1714-17 wielokrotnie odrestaurowany. Obecnie jest to budowla jednonawowa z wydzielonym prezbiterium zakończonym wielobocznie i wieżą na osi. Kwadratowa wieża zwieńczona jest dwukondygnacyjną nadbudową z hełmem z początku XVIII w. Wnętrze kościoła przeplątają się elementy pochodzące z epoki renesansu i baroku.

 

SOKOŁOWSKO

Wieś związana z zamkiem Radosno została założona, podobnie jak pobliski Mieroszów, przez Benedyktów z Broumowa pod koniec XIII w. i do połowy XIX było zwykłą wsią na dobrach Hochbergów. Po kapitulacji Niemiec w maju 1945 r. do wsi wkroczyły wojska radzieckie, jednak w niedługim czasie ponownie znalazła się w rękach polskich władz. Nastąpiło wysiedlenie dotychczasowej ludności do Niemiec, zaś na jej miejsce przybyli polscy osadnicy. Po II wojnie światowej status wsi Sokołowsko uzyskało dopiero na początku XXI wieku. Lata 70- te wieku to czas przekształcenia Sokołowska
w ośrodek sportów zimowych dla potrzeb wałbrzyskich klubów. Celem było powstanie Wojewódzkiego Ośrodka Sportów Zimowych.

 

Sanatorium dr Brehmera

Na wielkie zasługi związane z powstaniem uzdrowiska zasłużyła sobie hr. von Colomb, która przybywając tu w 1849 r. namówiła swojego szwagra dr Herman Brehmerana utworzenie miejsca, w którym można będzie leczyć za pomocą wody. Już kilka lat po tym wydarzeniu, w 1855 r., we wsi uruchomiono pierwsze na świecie sanatorium, specjalizujące się w leczeniu osób chorych na gruźlicę nowatorską metodą leczenia klimatyczno- dietetycznego. W latach 1862 - 1871 Alfred Sokołowski powiększył uzdrowisko budując ogromne sanatorium mieszczące oprócz właściwego sanatorium, czytelnie, ogród zimowy
i mieszkanie dr Brehmera. Jednocześnie powstał park leśny i zabudowania gospodarcze, m.in. pawilony, natryski, 420 ławek i 200 krzeseł i tak zwaną "Świątynie Humbokdta". Powierzchnia parku obejmowała ponad 70 hektarów. Po drugiej wojnie światowej pod naciskiem Stanisława Domina uzdrowisko o profilu przeciwgruźliczym zmieniono na leczenie chorób dróg oddechowych. W 2007 roku, po zmianie właściciela, Fundacja Sztuki Współczesnej „In Situ” stopniowo przeprowadza remont spalonego w 2005 roku obiektu, tworząc w tym miejscu Międzynarodowe Laboratorium Kultury wraz z Muzeum Krzysztofa Kieślowskiego.

 

UNISŁAW ŚLĄSKI

Początki największej wsi w Górach Kamiennych sięgają średniowiecza. W zapiskach historycznych najczęściej można znaleźć opis napaści husytów w 1428 r., po którym, tak jak
i okoliczne miejscowości, wieś podupadła czego następstwem było jej opustoszenie. Niewielki rozwój Unisławia nastąpił dopiero w okresie reformacji, kiedy to po kolejnym zniszczeniu wsi, należącej wówczas do Hochbergów, na skutek działań wojny trzydziestoletniej, przeszła w ręce protestantów. W 1661 r. przybyły tu z innych terenów na Śląsku Georg PreuBler, mistrz szklarski, zakupił we wsi grunt, na którym uruchomił hutę szkła. Rozkwit wsi nastąpił po wybudowaniu przez gminę ewangelicką w 1742 r. typowego dla Śląska bezwieżowego Bethausu- domu modlitwy o szkieletowej konstrukcji. Do połowy XIX stulecia istniała tu filia sokołowskiego sanatorium. Od 1945 r. znajduje się w granicach Polski. Atrakcyjna lokalizacja (leży na trasie z Wałbrzycha do Mieroszowa, w pobliżu przejścia granicznego Golińsk – Starostín) oraz otoczenie Gór Kamiennych sprawia, że Unisław posiada dogodne warunki dla turystyki pieszej i rowerowej.

Kościół Wniebowzięcia NMP

Pochodzący z ok. 1600 r. murowany kościół odrestaurowany został dopiero w XIX w., we wnętrzu jednonawowego z prostokątnym prezbiterium obiektu sakralnego znajdują się renesansowe zabytki architektoniczne, m.in.: ołtarz, ambona i chrzcielnica z 1598 r. oraz szereg płyt nagrobnych z XVII-XVIII w.

 

RYBNICA LEŚNA

Położona na pograniczu Gór Suchych i Gór Wałbrzyskich, podobnie jak sąsiednie wsie, należała do lenna zamkowego Rogowiec i została zniszczona przez husytów końcem lat 20- tych XV w. Od 1542 r., zarządzana przez Hochbergów, rozwinęła się w sporą osadę. Za czasów ich panowania Rybnica stanowiła lokalny ośrodek należący do dóbr leśnych, który wyposażony był w urządzenia związane z gospodarką leśną. Inną, ważną gałęzią przemysłu rozwijającego się w XVI w. było tkactwo, powiązane z głównym ośrodkiem w Mieroszowie. Zabudowa wsi na początku XIX w. była drewniana. Obecnie na terenie wsi łańcuchowej położona w dolinie rzeki Rybnej zlokalizowane są kamieniołomy melafiru.

 

Kościół pod wezwaniem św. Jadwigi

Drewniana świątynia została wybudowana w 1557 r. w strategicznym miejscu- na wysokim brzegu rzeki Rybnej, przy skrzyżowaniu ważnych ulic w kierunku Wałbrzycha
i Unisławia. Nieliczni twierdzą, że kościół służący ewangelikom od 1654 r., jest pozostałością po dawnej budowli obronnej, jednak nie ma na to dokumentalnego potwierdzenia.
W 1608 roku osobno została umiejscowiona drewniana dzwonnica na murowanej podstawie. Po 1863 r., kiedy w wizytacji biskupiej stwierdzono jego zły stan, był używany wyłącznie
z okazji pogrzebów. Wymianę starego pozytywu na nowy instrument w latach 1841-58 pokrył bogaty chłop Johann Friedrich Krain. Cała budowla ma konstrukcję zrębową, przykryta jest dwuspadowym dachem zwieńczonym sygnaturką na planie sześcioboku. Wnętrze kościoła wzbogaca ołtarz główny pochodzący z 1611 r., będący przedstawicielem sztuki manierystycznej. Ściany wewnętrzne kościoła zdobią 32 malowidła patronowe
z czerwonymi i czarnymi motywami, wywodzącymi się z islamu, z 1791 r. oraz witraż
z wizerunkiem Najświętszej Marii Panny, św. Anny i Joachima, ufundowany w 1688 r. Późnorenesansowa, drewniana ambona z 1610 r. ozdobiona for ugrami czterech ewangelistów przykrytych baldachimem, na szczycie którego znajduje się rzeźba pelikana karmiącego młode. W 1865 r. kościół otrzymał emporę organową. W ławkach można podziwiać jeszcze kilka ozdobnych drzwiczek, ale niestety jest ich coraz mniej.

 

Zamek Rogowiec

Najprawdopodobniej wzniesiony w 1198 przez księcia Bolesława Wysokiego jest najwyżej położonym zamkiem w Polsce, wybudowanym na szczycie góry o tej samej nazwie, która wznosi się na wysokość 862 m n.p.m. Zamek murowany na miejscu drewnianej warowni powstał na przełomie XIII i XIV wieku, a po śmierci po śmierci księżnej Agnieszki, wdowy po Bolku II, zamek wraz z całym księstwem świdnicko- jaworskim przechodzi pod panowanie korony czeskiej. Hans von Schellendorf, jeden z członków rodziny do której od 1429 r. należał zamek, dał się we znaki okolicznej do tego stopnia, że na rozkaz węgierskiego króla Macieja Korwina w 1483 roku został on zniszczony. Obiekt zbudowany z łamanego kamienia na zaprawie wapiennej wzniesiony został w kształcie rozszerzonej podkowy.
W jego skład wchodził budynek mieszkalny i dziedziniec otoczony murem powiązanym
z cylindryczną wieżą o średnicy 2,2 m. Obecnie, aby podziwiać zachowany fragment wieży oraz pozostałości murów możemy wyruszyć jednym z trzech szlaków prowadzących od schroniska „Andrzejówka”- żółtym szlakiem spacerowym, omijającym większe wzniesienia w okolicy, czerwonym imienia Mieczysława Orłowicza lub prowadzącym szczytami Turzyny (895 m) i Jeleńca (902 m) szlakiem niebieskim. Do zamku można również dojechać oznakowaną trasą rowerową.

 

 

Gmina Czarny Bór

Historia ziem wchodzących obecnie w skład Gminy Czarny Bór sięga X w. i jest nieodłącznie związana z rodem Piastów zarządzających niegdyś obszarem położonym
u podnóża Sudetów Środkowych. Z XIII- wiecznych kronik dowiadujemy się, że stare ziemie piastowskie zostały przekazane, przez księcia świdnickiego Bolka I, cystersom.
W średniowieczu na terenie gminy stykały się trzy kultury: polska, niemiecka i czeska. Przyczyną takiego połączenia był szlak wiodący ze Świdnicy do Krzeszowa, przebiegający przez miejscowość Czarny Bór. Obecnie gmina posiada liczne zabytki sakralne, ale bliskie położenie Krzeszowa sprawia, że należy do miejsc chętnie odwiedzanych przez turystów.

Park Krajobrazowy Gór Wałbrzyskich i Kamiennych

Powstały w 1981 r. na terenie Gór Kamiennych park o powierzchni 6500 ha posiada niezwykłe walory kulturowe, turystyczne i estetyczne. Teren parku pokrywają lasy bukowe, sosnowe oraz mieszane. Fauna przynależy do okręgu zachodniosudeckiego, dla którego typowym przedstawicielem jest nieduży gryzoń leśny- żołędnica. Ciekawą atrakcją turystyczną są występujące ą tu fragmenty kopuł, kominów wulkanicznych oraz pozostałości pokryw lawowych i tufowych. Po czeskiej stronie, pod samą granicę podchodzi Park Krajobrazowy Broumovsko. W centrum parku znajduje się duże schronisko młodzieżowe "Andrzejówka", obok którego co roku odbywają się słynne Biegi Gwarków.



CZARNY BÓR

Początki wsi, położonej na pograniczu Gór Wałbrzyskich i Kamiennych, sięgają czasów kultury łużyckiej (XIII w.). W dokumentach w 1364 r. pojawia się opis dóbr książęcych skupionych wokół kaszteli Conroczwalde (Grzędy) i Lybenow (Czarny Bór) początkowo pod nazwą Swarczewalde. W kolejnych wiekach nazwa ta ulegała przemianom Schwartzwaldt (1667), Schwartzwaldau (1743), Schwarzwaldau (1809), Czarnolesie (1945), Czarny Bór (1946). . W średniowieczu osada związana była z zamkiem w północno- zachodniej części osady ufundowanym przez księcia świdnicko- jaworskiego Bolka II. Natomiast od XV w. zamek i wieś, zarządzane były prawie przez następne 400 lat, przez ród Czettritzów, którzy zaczęli wydobywać węgiel kamienny zalegający na podległych im terenach. Aż do XIX w. we wsi dobrze funkcjonował przemysł związany z górnictwem węglowym, co przyczyniało się do jej dynamicznego rozwoju. Czarnoborskim kopalniom należącym niegdyś do największych na Dolnym Śląsku obecnie polegają ośrodki eksploatacji melafirów w Grzędach i porfirów w Borównie. Miejscowość położona na wysokości
470- 500 m n.p.m. do 1945 r. należała do rodziny Portatius. Zaraz po wojnie wsi nadano nazwę Czarnolesie. Od 1946 roku wieś nosi obecną nazwę - Czarny Bór, przez który przebiegają liczne szlaki turystyczne (m.in. Główny Szlak Sudecki).

Zamek w Czarnym Borze

Prawdopodobnie wybudowany został w I poł. XIV w. przez księcia świdnicko- jaworskiego Bolka II. Zamek noszący dawniej nazwę Liebenau lub Castrum Schwarzwaldau w 1335 r. został odbity z rąk rycerzy trudniących się rabunkiem i oddany w ręce rycerza Rickla Bolcze. Przez kilkadziesiąt lat zmieniał właścicieli, był niszczony i odbudowywany, m.in. w XV w. zamek zamieszkiwali husyci, którzy podczas toczonych na tym terenie wojen religijnych doprowadzili do jego upadku. Około 1600 r. Georg Czettritz wybudował obok swojej siedziby renesansowy dwór, przebudowany później na barokowy pałac. Budowla, mająca strzec szlaku handlowego prowadzącego do Czech, wzniesiona została na niewielkim wzgórzu otoczonym podmokłymi łąkami utworzonymi przez potok Lesk. Dodatkowym zabezpieczaniem była fosa i wał obronny. Do ruin wieży wysokiej na ponad 10 m oraz niewielkich fragmenty murów z przysypaną piwnicą, będących pozostałością po pożarze
w 1755 r., prowadzi niebieski szlak.

 

Pałac barokowy

Piękny, barokowy pałac zbudowany na rzucie prostokąta w XVIII w. Wzniesiono go po pożarze w 1775 roku, w którym spłonął stary budynek pałacowy. Jest to konstrukcja murowana i tynkowana, dwukondygnacyjna, podpiwniczona z charakterystycznie usytuowaną klatką schodową. Całość odrestaurowanej w 1963 r. budowli przykrywa czterospadowy dach ceramiczny. Z zewnątrz budynek zdobią elewacje dzielone pilastrami, dodatkowo na ścianie frontowej znajdują się kolumny podtrzymujące gzyms. Zadbany obiekt wraz z przylegającym ogrodem w 1951 r. wpisano do rejestru zabytków. Obecnie mieści się w nim Zakład Leczenia Odwykowego.

 

GRZĘDY

Historia typowej łańcuchówki, położonej po wschodniej stronie Gór Kamiennych,
w Dolinie Grzędzkiego Potoku, sięga epoki średniowiecza. Została założona na przełomie XIII i XIV w. u stóp zamku wzniesionego przez Piastów świdnickich. Dzieje wsi są mocno związane z pobliskim Krzeszowem. Od lat krąży w tych okolicach historia trzech chłopów grzędzińskich, którzy zostali straceni w ogniu na rozkaz jednego z krzeszowskich opatów za sprzyjanie husytom, pustoszącym okoliczne tereny. Faktem jest również bunt mieszkańców Grzęd w XVI w., którzy wystąpili przeciw nadmiernym powinnościom klasztornym. Głównym zajęciem tutejszej ludności jest rolnictwo oraz praca w miejscowych kamieniołomach. Podobnie jak w Czarnym Borze przez Grzędy prowadzi czerwony Główny Szlak Sudecki.


Zamek książęcy Konradów

Leżący na wschód od głównej drogi zamek Grzędy został wybudowany przez Bolka II świdnicko- jaworskiego w I poł. XIV w. Do końca XIX w., będąca w posiadaniu rodu von Zedlitz budowla, służyła za kamieniołom. Usytuowanie warowni na niewielkim wzgórzu, zabudowa fortecy (wieża nizinna, mur obronny i fosa) pozwalały na włączenie zamku do systemu obrony Bolka II. Mający wielu właścicieli zamek, ostatecznie opuszczony po zniszczeniach podczas wojen husyckich w 1466 r., pozostał ruiną.

 

Kościół pod wezwaniem św. Jadwigi

Liczne przebudowywana na styl gotycki około 1550 r. oraz w XVII i XVIII, świątynia wzniesiona została w XIII w. Jednonawowe wnętrze budowli murowanej wzbogaca kwadratowe prezbiterium nakryte sklepieniem krzyżowo- żebrowym. Godnym wspomnienia jest rzeźbiony ołtarz, pochodzący z epoki renesansu, z drugiej połowy XVI w. Dodatkowa ciekawostką jest rosnący na przykościelnym cmentarzu unikat natury- - tuja i klon
o wspólnym pniu tzw. tujoklon.

 

 

JACZKÓW

XIII- wieczna wieś łańcuchowa, należąca ówcześnie do biskupa wrocławskiego, otoczona jest od strony północnej Górami Wałbrzyskimi (Masyw Trójgrabu i Kraglaka) oraz Górami Kamiennymi na południu. Mimo często zmieniających się właścicieli, miejscowość prężnie się rozwijała, głównie dzięki korzystnym warunkom naturalnym sprzyjającym rolnictwu i hodowli. Mimo, że Jaczków po wojnie zachował charakter wsi rolniczej,
z rolnictwa utrzymuje się tylko około niewielka część mieszkańców. Wieś położona jest na ważnym szlaku kolejowym, który powstał w 1867 r. i prowadzi z Wałbrzycha przez Jelenią Górę, aż do Wrocławia.

 

Kościół MB Częstochowskiej

Niewielka świątynia pochodząca z przełomu późnego gotyku i renesansu wzniesiona została ok. 1586 r. Na bogate wyposażenie wnętrza jednonawowej budowli składa się drewniany, polichromiczny ołtarz z retabulum z 1612 r. oraz XVII-wieczna renesansowa chrzcielnica z płaskorzeźbą przedstawiającą Chrystusa wśród dzieci. Przykościelny mur ozdobiony jest XVI- wiecznym kamiennym epitafium rodziny von Reichenbachów wraz
z zespołem 7 płyt nagrobnych członków tego rodu z lat 1588-1616.

 

 

Gmina Stare Bogaczowice

Położona w Sudetach Środkowych, pomiędzy Podgórzem Bolkowsko- Wałbrzyskim
a Masywem Trójgarbu, po raz pierwszy w dokumentach historycznych widnieje na początku XIII w. W 1292 r. główne miejscowości gminy (Chwaliszów, Stare Bogaczowice, Gostków i Nowe Bogaczowice) Bolko I przekazał Cystersom w Krzeszowie. Cieszów oraz Lubomin związane były z majątkiem rycerskich w Strudze (1290 r.), natomiast Jabłów należał do właścicieli Czarnego Boru. Szybko rozwijająca się działalność związana z przemysłem rzemieślniczym, górniczym oraz gospodarką rolną podupadła w latach 30-tych XVII w. Dopiero po wojnie trzydziestoletniej produkcja, na terenach pierwotnie należących do księstwa Świdnickiego, ponownie zaczęła dobrze funkcjonować. Dodatkowo, w późniejszym okresie, Stare Bogaczowice oferowały chorym terapię leczniczą wykorzystując do kuracji wody mineralne. W latach 20-tych i 30-tych XX wieku, oprócz działających na tym obszarze browarów, gorzelni, warsztatów tkackich, zaczęła rozwijać się także turystyka. Do 1945 r. charakter gminy uległ zmianie z przemysłowego na rolniczy. W 1934 r. po reformie administracyjnej likwidującej powiat bolkowski wszystkie wsie znalazły się w powiecie wałbrzyskim.

 

Książański Park Krajobrazowy

Został utworzony w celu zachowania wartości przyrodniczych i kulturowych pogranicza Przedgórza Sudeckiego i Sudetów Środkowych, na terenie którego jest położony. Najpiękniejszą i najbogatszą w atrakcje część Pogórza Wałbrzyskiego, jest nie tylko znana
z położonego w pobliżu Zamku Książ, ale przede wszystkim ze zróżnicowanej, bogatej roślinności. Spośród wyróżnionych 200 gatunków roślin 29 gatunków podlega ochronie,
z czego 19 całkowitej. Wśród 17 pomników przyrody najliczniejszą jest cis pospolity,
a najciekawszym z tego drzewostanu jest 400 - letni cis "Bolko" mający prawie 3 m obwodu. Wzdłuż trzech zabytkowych alei (dwóch lipowych i jednej kasztanowej) wyznaczono kilka szlaków turystycznych. Bogaty świat zwierząt z dużym stadem muflonów, jeleni, lisów, nietoperzami, płazami, mięczakami czy rzadkimi pajęczakami dodatkowo potwierdza opinię
o wyjątkowości parku w tej części Polski. Dodatkowym elementem krajobrazu są strome odsłonięcia skalne wyżłobione przez potoki Pełcznica, Szczawnik, Lubiechowska Woda
i Czyżynka przepływające przez park.

 

Obszar Chroniony Masywu Trójgarbu i Krąglaka

Utworzony w 1981 r. obszar chroniony o powierzchni 12 000 ha obejmuje swym zasięgiem Góry Wałbrzyskie i Wzgórza Strzegomskie. Centrum urozmaiconego krajobrazu Masywu stanowią niewielkie wzniesienia i doliny poprzecinane górskimi potokami oraz wzgórza o stromych zboczach i falistych grzbietach sięgające prawie 800 m n.p.m.. Natomiast na jego obrzeżach rozciągają się górskie łąki, pola uprawne i częściowo nieużytki. Specyficzną cechą tych terenów jest częściowe zurbanizowanie, gdyż w okolicy Strzegomia znajdują się kamieniołomy granitu i bazaltu. Na obszarze oprócz licznych pomników przyrody ożywionej i nieożywionej (jary, głazy, doliny rzeczne, urwiska skalne), występują także chronione elementy naturalne ze względu na ich wartości naukowe, kulturowe oraz historyczno- pamiątkowe. Do najwyższych wzniesień tej części Przedgórza Sudeckiego zaliczamy: Jagodnik (619 m n.p.m.), Gawron (631 m n.p.m.), Węgielnik (621 m n.p.m.), Krąglak (670 m n.p.m.) oraz Trójgarb- trójwierzchołkowy szczyt o kulminacji 757, 778 i 738 m n.p.m..

 

STARE BOGACZOWICE

Wieś łańcuchowa, ciągnąca się na wysokości 360-420 m n.p.m. w wąskiej dolinie Strzegomki u północnych podnóży Masywu Trójgarbu. Kilkadziesiąt lat po powstaniu miejscowości (1210 r.) jej losy splotły się z cystersami. Najpierw jednak przez kilkadziesiąt lat władali nią mnisi Henrykowa. W 1292 r. książę świdnicki Bolko I Surowy przekazał wioskę nowo założonemu klasztorowi w Krzeszowie. Aż do zmiany zarządcy w 1389 r. na Andrzeja Withena miejscowość pozostawała w rękach zakonników. Znajdująca się przez nieokreślony czas w Królestwie Czech wieś w 1427 r. została zniszczona przez Husytów.
W 1518 r., aby wspomóc klasztor krzeszowski w spłacie specjalnego podatku związanego
z zagrożeniem tureckim, opat Franciszek odkupił Stare Bogaczowice za 300 Guldenów. Tym sposobem zarządcami wsi ponownie zostali cystersi. Po I wojnie światowej okolice znalazła się w rękach Prus. Na terenie wsi występują źródła mineralne- szczawy wodoro- węglanowo- sodowe, krążące wśród licznych spękań i uskoków charakterystycznych dla krajobrazu miejscowości. Obecnie, mimo atrakcyjności regionu, przez Stare Bogaczowice nie przebiega żaden szlak turystyczny.

 

Kościół św. Józefa Oblubieńca

Wybudowany na wzgórzu ponad drogą w latach 1685–1689 z inicjatywy krzeszowskiego opata Bernharda Rosy jest świątynią jednonawową, po bokach której znajdują się płytkie wnęki z kapliczkami. Najcenniejszym zabytkiem bogatego wnętrza budowli jest ołtarz główny z obrazem Narodzenie autorstwa Michała Willmanna. Trzy bogato rzeźbione ołtarze boczne zostały wykonane w latach 1685–1689 przez Georga Schröttera. Dwa przedstawiają św. Jadwigę oraz Archanioła Michała, natomiast w centrum trzeciego ostatniego znajduje się rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem, a w zwieńczeniu przedstawienie św. Bernarda z Clairvaux. Pozostałymi, ale cennymi elementami wyposażenia są: drewniana polichromowana chrzcielnica z XVIII w. oraz drewniana polichromowana ambona
z wizerunkiem Trójcy Świętej pochodząca z XVII w. Ponadto po obu stronach nawy kościoła umieszczonych zostało 14 obrazów Drogi Krzyżowej pochodzących z późniejszego okresu. Natomiast sklepienie zdobią dziewiętnastowieczne malowidła freskowe przedstawiające świętych.

 

Kaplica św. Anny

Znajdująca się po drugiej stronie doliny Strzegomki ośmioboczny budynek sakralny został wybudowany w 1736 r. wg projektu J. A. Jentscha. Dekoracja freskowa kaplicy pw. św. Anny w Starych Bogaczowicach została wykonana przez świdnickiego mistrza baroku- Franza Heigla na zlecenie krzeszowskich cystersów, a głównym inicjatorem ich powstania był miejscowy proboszcz Abundus Heinzel. Malowidła ścienne przedstawiają 5 radości patronki kaplicy. Oprócz zabytkowych religijnych płócien wnętrze budynku ozdobione jest drewnianym, polichromowanym ołtarz, amboną i prospektem organowym.

Przed kaplicą stoi kamienna figura św. Anny.

 

CIESZÓW

Cieszów został założony jako lenna wieś zamkowa biskupstwa wrocławskiego na początku XIV w. Aż do XVIII wieku związany był z majątkiem w Strudze i jej właścicielami, którzy w 1781 r. wykupili złoże wapienne i uruchomili kopalnie tego surowca, która prężnie funkcjonowała do początków XIX stulecia. Obecnie przez Cisy położone nad rzeką Czyżynka przebiega: zielony Szlak Zamków Piastowskich (na zachód do Chwaliszowa i Doromierza,
a na wschód do Pełcznicy - dzielnicy Świebodzic i do wąwozu u stóp Książa), żółto- niebiesko- żółty Szlak Ułanów Legii Nadwiślańskiej (na zachód j.w., a na wschód do pobliskiej Strugi i Szczawna Zdroju) oraz niebieski (przez Strugę na Trójgarb).

 

Ruiny Zamku Cisy

Wybudowana przez Bolka I Świdnickiego, na zboczu doliny Czyżynki w 1273 r. drewniano- ziemna budowla obronna, przekształcona została w murowany zamek na przełomie XIII i XIV w. Po śmierci księżnej Agnieszki zamek, wdowie po Bolku II, warownia przeszła w ręce Czech i była siedzibą kolejnych rodów. Następnie zamek został zniszczony prawdopodobnie podczas wojen husyckich, następnie szybko odbudowany,
a w 1466 r. ponownie zburzony. Ostatnim właścicielem zamku był w 1830 r. landrat graf von Zieten, do którego należały już tylko ruiny, gdyż na przełomie XVIII i XIX w. władze nakazały zniszczenie zamku. Dzięki Walterowi Brehmerowi część ruin została zabezpieczona i zrekonstruowana w 1927 r. Po II wojnie światowej w związku ze zbieraniem dowodów rzeczowych polskiej obecności na Dolnym Śląsku ruiny zabezpieczono i kilkukrotnie uprzątnięto. Całkiem niedawno odnowiono mostek prowadzący ponad fosą, przez wydłużoną bramę do urokliwych resztek zamku z cylindryczną wieżą o murach grubości 3 m.

 

LUBOMIN

Typowa łańcuchówka położona na rzeką Czyżynką, między Masywem Trójgarbu
i Krąglaka a Masywem Chełmca powstała pod koniec XIII w., jako należąca pod majątek rycerzy w Strudze. Źródła historyczne podają, że w 1305 r. zarządcami wsi i kościoła byli biskupi wrocławscy. Lubomin podobnie, jak okoliczne miejscowości najpierw stał się lennem króla czeskiego, następnie stał się ofiarą napaści husyckiej. Podczas wojny trzydziestoletniej rozwój rolnictwa i rzemiosła, dotychczas wspieramy przez licznych właścicieli wsi, został zahamowany. W XVIII w. Lubomin ponownie przeżywał okres rozkwitu, tym razem związany z wyrobem tkanin. Wieś do lat 20- tych należała do Księstwa Świdnickiego, następnie do dawnego okręgu bolkowsko-kamiennogórskiego, później została włączona do powiatu Kamienna Góra, natomiast po reformie administracyjnej w 1934 roku została włączona do powiatu wałbrzyskiego.

 

Kościół Podwyższenia Krzyża

Obecny kościół filialny pochodzący z końca XVI w. ozdobiony jest sklepieniem krzyżowym. Dekoracja sgraffitową oraz sceny figuralne przedstawiające niosącego krzyż Chrystusa
w otoczeniu Apostołów pokrywają zewnętrzną ścianę południową. Dwie sceny nad wejściem do kościoła: ofiary Abrahama po lewej stronie i wywyższenie Węża Miedzianego z prawej oddzielone są dekoracją w formie palmety. Do czasów współczesnych nie zachowało się pierwotne prezbiterium a sceny figuralne zostały mocno zatarte i przekształcone w wyniku konserwacji.

 

 

Autor tekstu: Pan Łukasz Prochacki
Prawa do publikacji tekstu udzieliła:

Pani Bożena Pełdiak - Prezes Stowarzyszenia "Kwiat Lnu"

Adres: Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania “Kwiat Lnu”
ul. Dworcowa 33
58-420 Lubawka

 

 

 
Nad Wodospadem - OlszynyNoclegi Polska
  • Odsłon : 8472